زیست پژوهان جوان

دستگاه عصبی یا سیستم ‌عصبی یا سامانۀ عصبی ( Nervous System )

در بدن جانوران به هماهنگی فعالیت‌های ماهیچه‌ها پرداخته، اعضاء گوناگون را تحت نظارت درآورده، و ایجاد و توقّف ورودی‌های مربوط به حواس مختلف را باعث می‌شود. وظیفه کنترل اعمال بدن بر عهدۀ دو سیستم اعصاب و غدد داخلی می‌باشد، که از این میان، دستگاه عصبی، که از سلول‌های عصبی و سلولهای نگهبان تشکیل شده است، سلولهای عصبی (نورون‌ها) وظیفۀ تولید و هدایت پالس‌های الکتروشیمیایی را بر عهده داشته و سلولهای نگهبان وظیفه حمایت از سلولهای عصبی را بر عهده دارند.

تقسیم بندی سیستم عصبی

تقسیم بندی سیستم عصبی معملا بر اساس دو مبنای اناتومیکی و عملکردی صورت می گیرد.

از لحاظ آناتومی:

دستگاه عصبی را از لحاظ کالبدشناختی به دو بخش تقسیم می نمایند،که عبارت‌اند از:

o دستگاه عصبی مرکزی( Central Nervous System ):

دستگاه عصبی مرکزی از مغز و نخاع تشکیل گردیده است.

o دستگاه عصبی محیطی( Peripheral Nervous System ):

دستگاه عصبی محیطی از12 جفت اعصاب مغزی و 31 جفت اعصاب نخاع تشکیل گردیده است.

از لحاظ عملکردی:

دستگاه عصبی را از لحاظ عملکردی به دو بخش تقسیم می نمایند، که عبارت‌اند از:

o دستگاه عصبی مرکزی( Somatic Nervous System ):

سیستم اعصاب پیکری ، بخش ارادی سیستم اعصاب بوده و به عضلات مختطط اسکلتی و همچنین عضلا زبان عصب دهی می نماید

o دستگاه عصبی محیطی( Autonomic Nervous System ):

سیستم اعصاب خودکار همانطور که از نام آن مشخص است ، سیستم کاملاً غیر ارادی بوده که بر اعمال احشاء داخلی بدن ، غدد و ..... نظارت دارد و شامل دو گروه اعصاب سمپاتیک (Nerve Sympathetic) و پاراسمپاتیک( Nerve Para Sympathetic ) می باشد.

جنین شناسی دستگاه عصبی( Embryology Nervous System ): در هفته سوم پس از لقاح ، در ناحیه پشتی جنین ، نوار طولی از اکتودرم ظاهر شده که دارای دو انتهای سـری و دمی می باشد ، این صفحه ، صفحـه عصبی ( Neural Plate ) گفته می شود ، از آنجایی که رشد اطراف صفحه بیش از نواحی مرکزی آن می باشد پس از مدتی صفحه بصورت ناودان مانند موسوم به ناودان عصبی (Neural Groove) و با ادامه روند رشد ، سرانجام بصورت لوله در امده که به آن لوله عصبی (Neural Tube) گفته می‌شود.